AYT Çözünürlük Dengesi Testi
AYT Kimya Çözünürlük Dengesi konusundan 10 soruluk süreli test. Başla butonuna bas, soruları çöz; bitirdiğinde netini ve her sorunun çözümünü anında gör. Testin altında konu özetini de bulabilirsin.
- 10 soru
- 15 dakika
- Çözümlü
- Test 1/2
-
Soru 1
Ag₂CrO₄ katısının sudaki çözünürlük dengesi için çözünürlük çarpımı (Kçç) ifadesi aşağıdakilerden hangisidir?Çözüm: Ag₂CrO₄(k) ⇌ 2Ag⁺(suda) + CrO₄²⁻(suda). Katı madde ifadeye yazılmaz; iyon derişimleri katsayılarını üs olarak alır: Kçç = [Ag⁺]²[CrO₄²⁻]. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 2
Aynı sıcaklıkta AgCl katısının molar çözünürlüğü aşağıdaki ortamların hangisinde en azdır?Çözüm: Ortak iyon etkisi çözünürlüğü azaltır; ortak iyon derişimi ne kadar büyükse çözünürlük o kadar azdır. 0,1 M NaCl ve 0,1 M AgNO₃'te ortak iyon 0,1 M, 0,2 M CaCl₂'de ise [Cl⁻] = 0,4 M'dir. En az çözünürlük 0,2 M CaCl₂ çözeltisindedir. NaNO₃ ortak iyon içermez. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 3
Belirli bir sıcaklıkta PbI₂ katısının sudaki molar çözünürlüğü 1 × 10⁻³ mol/L'dir.
Buna göre bu sıcaklıkta PbI₂'nin Kçç değeri kaçtır?Çözüm: PbI₂(k) ⇌ Pb²⁺ + 2I⁻. Çözünürlük s ise [Pb²⁺] = s, [I⁻] = 2s. Kçç = s × (2s)² = 4s³ = 4 × (10⁻³)³ = 4 × 10⁻⁹. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 4
Belirli bir sıcaklıkta CaF₂ katısının Kçç değeri 3,2 × 10⁻¹¹'dir.
Buna göre bu sıcaklıkta CaF₂'nin saf sudaki molar çözünürlüğü kaç mol/L'dir?Çözüm: CaF₂(k) ⇌ Ca²⁺ + 2F⁻ → Kçç = s(2s)² = 4s³. 4s³ = 3,2 × 10⁻¹¹ → s³ = 8 × 10⁻¹² → s = 2 × 10⁻⁴ mol/L. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 5
25 °C'de 50 mL 2 × 10⁻⁴ M AgNO₃ çözeltisi ile 50 mL 2 × 10⁻⁴ M NaCl çözeltisi karıştırılıyor.
Karışımdaki iyonlar çarpımı (Qçç) ve çökelme durumu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? (AgCl için Kçç = 1,6 × 10⁻¹⁰; hacimler toplanır)Çözüm: Karıştırmada hacim 2 katına çıktığından derişimler yarıya iner: [Ag⁺] = [Cl⁻] = 1 × 10⁻⁴ M. Qçç = 10⁻⁴ × 10⁻⁴ = 1 × 10⁻⁸. Qçç > Kçç (10⁻⁸ > 1,6 × 10⁻¹⁰) olduğundan AgCl çöker. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 6
25 °C'de AgCl katısının 0,01 M NaCl çözeltisindeki molar çözünürlüğü kaç mol/L'dir? (AgCl için Kçç = 1,6 × 10⁻¹⁰)Çözüm: Çözünürlük s ise [Ag⁺] = s, [Cl⁻] = 0,01 + s ≈ 0,01 M (s çok küçük). Kçç = s × 0,01 = 1,6 × 10⁻¹⁰ → s = 1,6 × 10⁻⁸ mol/L. Saf sudaki çözünürlüğe (≈1,3 × 10⁻⁵) göre çok daha azdır; bu ortak iyon etkisidir. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 7
Az çözünen tuzların çözünürlük dengesiyle ilgili;
I. Bir tuzun Kçç değeri yalnızca sıcaklıkla değişir.
II. Ortama ortak iyon eklenmesi Kçç değerini küçültür.
III. Sabit sıcaklıkta doygun çözeltiye aynı tuzdan katı eklenirse çözünmüş iyonların derişimi artar.
yargılarından hangileri doğrudur?Çözüm: Kçç bir denge sabitidir; yalnızca sıcaklıkla değişir (I doğru). Ortak iyon çözünürlüğü azaltır ama Kçç değişmez (II yanlış). Doygun çözelti zaten en fazla çözünebilecek miktarı içerir; eklenen katı çözünmez ve iyon derişimleri değişmez (III yanlış). Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 8
Aynı sıcaklıkta üç tuzun Kçç değerleri aşağıda verilmiştir:
I. AgCl: 1 × 10⁻¹⁰
II. Ag₂CrO₄: 3,2 × 10⁻¹¹
III. AgI: 1 × 10⁻¹⁶
Bu tuzların saf sudaki molar çözünürlüklerinin karşılaştırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?Çözüm: Farklı iyon sayılı tuzlar yalnızca Kçç ile karşılaştırılamaz. AgCl: s = √(10⁻¹⁰) = 10⁻⁵ M. Ag₂CrO₄: 4s³ = 3,2 × 10⁻¹¹ → s = 2 × 10⁻⁴ M. AgI: s = √(10⁻¹⁶) = 10⁻⁸ M. Sıralama II > I > III'tür; Kçç'si daha küçük olan Ag₂CrO₄ daha fazla çözünür. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 9
Bir çözeltide Cl⁻ ve CrO₄²⁻ iyonlarının her birinin derişimi 0,01 M'dir. Bu çözeltiye hacim değişimi ihmal edilecek şekilde yavaş yavaş AgNO₃ katısı ekleniyor.
Ag₂CrO₄ çökmeye başladığı anda çözeltide kalan Cl⁻ iyonu derişimi kaç M'dir? (Kçç: AgCl = 1,6 × 10⁻¹⁰, Ag₂CrO₄ = 4 × 10⁻¹²)Çözüm: AgCl'nin çökmesi için [Ag⁺] = 1,6 × 10⁻¹⁰ / 0,01 = 1,6 × 10⁻⁸ M yeterlidir; önce AgCl çöker. Ag₂CrO₄'ün çökmeye başlaması için [Ag⁺]² × 0,01 = 4 × 10⁻¹² → [Ag⁺] = 2 × 10⁻⁵ M. Bu anda [Cl⁻] = 1,6 × 10⁻¹⁰ / (2 × 10⁻⁵) = 8 × 10⁻⁶ M. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 10
25 °C'de 0,04 M Mg²⁺ iyonu içeren bir çözeltinin pH değeri, NaOH eklenerek yavaş yavaş artırılıyor.
Mg(OH)₂ katısının çökmeye başladığı pH değeri kaçtır? (Mg(OH)₂ için Kçç = 4 × 10⁻¹²; hacim değişimi ihmal edilecek)Çözüm: Çökmenin başladığı anda [Mg²⁺][OH⁻]² = Kçç → 0,04 × [OH⁻]² = 4 × 10⁻¹² → [OH⁻]² = 10⁻¹⁰ → [OH⁻] = 10⁻⁵ M. pOH = 5, pH = 14 − 5 = 9. Bu soruda hata mı var? Bildir
Sonucun
Çözünürlük Dengesi Konu Özeti
Suda az çözünen iyonik bir katı doygun çözeltisiyle temas hâlindeyken çözünme ve çökelme hızları eşitlenir ve heterojen bir denge kurulur. Bu dengenin sabitine çözünürlük çarpımı (Kçç) denir. Kçç ifadesinde katı yazılmaz; iyon derişimleri katsayılarını üs olarak alır. Örneğin PbI₂ için Kçç = [Pb²⁺][I⁻]² şeklindedir. Molar çözünürlük s ile gösterilirse AB türü tuzlarda Kçç = s², AB₂ veya A₂B türü tuzlarda Kçç = 4s³ olur. Kçç, diğer denge sabitleri gibi yalnızca sıcaklıkla değişir.
Farklı iyon sayısına sahip tuzların çözünürlükleri yalnızca Kçç değerlerine bakılarak karşılaştırılamaz; her biri için molar çözünürlük ayrı ayrı hesaplanmalıdır. Çözeltide tuzla ortak bir iyon bulunduğunda Le Chatelier ilkesine göre denge çökelme yönüne kayar ve çözünürlük azalır; buna ortak iyon etkisi denir. Ortak iyon derişimi ne kadar büyükse çözünürlük o kadar küçük olur, ancak Kçç değeri değişmez. Doygun çözeltiye aynı katıdan eklemek iyon derişimlerini değiştirmez.
Çökelme olup olmayacağını anlamak için iyonlar çarpımı Qçç hesaplanır ve Kçç ile karşılaştırılır. Qçç > Kçç ise çökelme olur, Qçç = Kçç ise çözelti doygundur, Qçç < Kçç ise çökelme olmaz. Çözeltiler karıştırılırken derişimlerin yeni toplam hacme göre yeniden hesaplanması gerekir. Birden fazla iyon içeren çözeltide, çökelmek için daha az çöktürücü iyon gerektiren tuz önce çöker; bu yöntemle iyonlar birbirinden ayrılabilir. Hidroksit tuzlarında çökelmenin başladığı pH da Kçç'den bulunur.
Bilmen Gerekenler
- Kçç ifadesine katı madde yazılmaz; iyon katsayıları üs olur.
- AB türü tuzda Kçç = s²; AB₂ ya da A₂B türünde Kçç = 4s³.
- Kçç yalnızca sıcaklıkla değişir.
- Ortak iyon çözünürlüğü azaltır, Kçç'yi değiştirmez.
- Qçç > Kçç ise çökelme olur; Qçç < Kçç ise olmaz.
- Karıştırmada derişimler toplam hacme göre yeniden hesaplanır.
- Seçici çöktürmede önce, daha düşük çöktürücü derişimi gerektiren tuz çöker.
Sık Yapılan Hatalar
- Farklı formül türündeki tuzların çözünürlüğünü doğrudan Kçç değerleriyle karşılaştırmak.
- A₂B türü tuzlarda iyon derişimini 2s yazdıktan sonra karesini almayı unutmak.
- Çözeltiler karıştırılınca derişimlerin seyreldiğini hesaba katmamak.
- Ortak iyon eklenince Kçç değerinin küçüldüğünü sanmak.
Sıkça Sorulan Sorular
Çözünürlük Dengesi testini nasıl çözmeliyim?
Önce aşağıdaki konu özetini oku, ardından süreyi başlatıp soruları gerçek sınavdaki gibi çöz. Bitirdiğinde yanlış ve boş bıraktığın soruların çözümlerini incele; eksik kaldığın noktaları konu özetinden tekrar et ve testi yeniden çöz.
Çözünürlük Dengesi testi kaç soru ve kaç dakika?
Bu AYT Çözünürlük Dengesi testi 10 sorudan oluşur ve süresi 15 dakikadır. Test bittiğinde netin 4 yanlış 1 doğruyu götürür kuralına göre hesaplanır.