TYT Yer Şekilleri Testi
TYT Coğrafya Yer Şekilleri konusundan 10 soruluk süreli test. Başla butonuna bas, soruları çöz; bitirdiğinde netini ve her sorunun çözümünü anında gör. Testin altında konu özetini de bulabilirsin.
- 10 soru
- 10 dakika
- Çözümlü
- Test 1/2
-
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi iç kuvvetlerin oluşturduğu bir olaydır?Çözüm: Volkanizma, magmanın yer kabuğundaki çatlaklardan yükselmesiyle oluşur; enerjisini yerin içinden alır. Rüzgâr, akarsu, buzul ve dalgalar dış kuvvetlerdir. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi akarsuların biriktirmesiyle oluşan bir yer şeklidir?Çözüm: Delta, akarsuyun taşıdığı alüvyonları denize ya da göle döküldüğü yerde biriktirmesiyle oluşur. Kanyon akarsu aşındırması, mantar kaya rüzgâr aşındırması, sirk buzul aşındırması, lapya ise karstik aşındırma şeklidir. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 3
I. Obruk
II. Traverten
III. Moren
Yukarıdaki yer şekillerinden hangileri karstik süreçlerle oluşur?Çözüm: Obruk, kalker gibi eriyebilen kayaçlarda yüzeyin çökmesiyle oluşan karstik aşındırma şeklidir. Traverten, kalsiyum karbonatlı suların çökelmesiyle oluşan karstik birikim şeklidir. Moren ise buzulların biriktirdiği malzemedir. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 4
Kurak bölgelerde rüzgârın taşıdığı kum tanelerinin kayaları alt kısımlarından daha fazla aşındırmasıyla oluşan yer şekli aşağıdakilerden hangisidir?Çözüm: Rüzgârın taşıdığı kum taneleri yere yakın yerde yoğun olduğu için kayanın alt kısmı daha çok aşınır ve mantar kaya oluşur. Barkan rüzgâr birikim şeklidir; lapya karstik, dev kazanı akarsu, falez dalga aşındırması şeklidir. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 5
Dağların kıyıya dik uzandığı alanlarda, yükselen deniz sularının akarsu vadilerini işgal etmesiyle oluşan girintili çıkıntılı kıyı tipi aşağıdakilerden hangisidir?Çözüm: Akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşan kıyılar ria tipi kıyılardır. Fiyortlar buzul vadilerinin, Dalmaçya tipi kıyılar kıyıya paralel dağ sıralarının sular altında kalmasıyla oluşur. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 6
Kıtaların geniş alanlar hâlinde, kıvrılma ve kırılma olmadan yavaşça yükselmesi ya da alçalması aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?Çözüm: Epirojenez, kıta oluşumu anlamına gelir; geniş alanların yavaş dikey hareketleridir. Orojenez ise kıvrılma ve kırılmalarla dağ oluşumudur. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 7
Bir akarsuyun yatağında aşındırmanın azalıp biriktirmenin artmasına
I. yatak eğiminin azalması,
II. akımın (debinin) azalması,
III. akarsuyun taşıdığı yük miktarının artması
durumlarından hangileri neden olur?Çözüm: Akarsuyun enerjisi eğim ve akım ile artar. Eğim ya da akım azalırsa akarsuyun taşıma gücü düşer ve biriktirme artar. Taşınan yük arttığında da akarsu yükünün bir kısmını bırakmak zorunda kalır. Üç durum da biriktirmeyi artırır. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi buzulların oluşturduğu yer şekillerinden biri değildir?Çözüm: Lapya, kalkerli arazilerde suyun eritmesiyle oluşan karstik bir şekildir. Sirk, hörgüç kaya ve U vadi buzul aşındırma; moren ise buzul birikim şeklidir. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 9
Aşağıdakilerin hangisinde kayaç ile oluşumu doğru eşleştirilmiştir?Çözüm: Mermer, kalkerin başkalaşmasıyla oluşan metamorfik bir kayaçtır. Granit derinlikte yavaş, bazalt yüzeyde hızlı soğuyan magmadan oluşur. Kum taşı tortul, traverten ise kimyasal tortul (karstik) kayaçtır. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi bir akarsuyun ağzında delta oluşabilmesi için gerekli koşullardan biri değildir?Çözüm: Deltanın oluşması için alüvyonun kıyıda birikebilmesi gerekir; bu da sığ kıyı, zayıf akıntı ve az gelgit ister. Akarsu ağzında denizin derin olması birikmeyi zorlaştırır. Bu soruda hata mı var? Bildir
Sonucun
Yer Şekilleri Konu Özeti
Yeryüzündeki şekiller iç ve dış kuvvetlerin ortak çalışmasıyla oluşur. İç kuvvetler enerjisini yerin içinden alır ve yer kabuğunu yükseltip alçaltarak engebeyi artırır: orojenez (dağ oluşumu; kıvrılma ve kırılma), epirojenez (kıta oluşumu; geniş alanların yavaş yükselip alçalması), volkanizma ve depremler bu gruptadır. Dış kuvvetler ise enerjisini Güneş'ten ve yer çekiminden alır; akarsular, rüzgâr, buzullar, dalgalar ve yer altı suları yüzeyi aşındırıp biriktirerek düzlemeye çalışır.
Her dış kuvvetin kendine özgü aşındırma ve biriktirme şekilleri vardır. Akarsular çentik vadi, kanyon, dev kazanı gibi aşındırma; delta, birikinti konisi, taraça gibi biriktirme şekilleri oluşturur. Rüzgâr kurak alanlarda mantar kaya ve barkan oluşturur. Buzullar sirk, U vadi, hörgüç kaya ve moren meydana getirir. Kalker, jips ve kaya tuzu gibi eriyebilen kayaçlarda lapya, obruk, polye, mağara ve traverten gibi karstik şekiller görülür. Dalgalar ise falez, kıyı oku, tombolo ve lagün oluşturur.
Kayaçlar oluşumlarına göre püskürük (granit, bazalt), tortul (kum taşı, kalker, traverten) ve başkalaşım (mermer, gnays) olarak üçe ayrılır. Kıyı tiplerinde dağların kıyıya paralel ya da dik uzanması belirleyicidir: boyuna, enine, ria, fiyort, Dalmaçya ve limanlı kıyılar bu şekilde ayrılır. TYT'de genellikle bir yer şeklinin hangi kuvvetle oluştuğu, aşındırma mı birikim mi olduğu ve delta gibi şekillerin oluşum koşulları sorulur. Seçeneklerde farklı kuvvetlere ait şekiller karıştırılarak verildiği için her şekli oluşturan kuvveti tek tek kontrol etmelisin.
Bilmen Gerekenler
- İç kuvvetler: orojenez, epirojenez, volkanizma, deprem; dış kuvvetler: akarsu, rüzgâr, buzul, dalga, yer altı suyu.
- Akarsu enerjisi eğim ve akımla artar; enerji azaldıkça biriktirme artar.
- Delta için bol alüvyon, sığ kıyı, zayıf akıntı ve az gelgit gerekir.
- Karstik şekiller: lapya, obruk, polye, mağara, traverten.
- Buzul şekilleri: sirk, U vadi, hörgüç kaya, moren.
- Granit derinlikte, bazalt yüzeyde soğuyan magmadan oluşur; mermer kalkerin başkalaşımıdır.
- Ria kıyı akarsu vadisinin, fiyort buzul vadisinin sular altında kalmasıyla oluşur.
Sık Yapılan Hatalar
- Barkanı rüzgâr aşındırma şekli sanmak (biriktirme şeklidir).
- Traverteni buzul veya akarsu birikimi zannetmek (karstik birikimdir).
- Epirojenez ile orojenezi karıştırmak.
- Ria ile fiyort kıyıyı birbirine karıştırmak.
Sıkça Sorulan Sorular
Yer Şekilleri testini nasıl çözmeliyim?
Önce aşağıdaki konu özetini oku, ardından süreyi başlatıp soruları gerçek sınavdaki gibi çöz. Bitirdiğinde yanlış ve boş bıraktığın soruların çözümlerini incele; eksik kaldığın noktaları konu özetinden tekrar et ve testi yeniden çöz.
Yer Şekilleri testi kaç soru ve kaç dakika?
Bu TYT Yer Şekilleri testi 10 sorudan oluşur ve süresi 10 dakikadır. Test bittiğinde netin 4 yanlış 1 doğruyu götürür kuralına göre hesaplanır.