TYT Kalıtım Testi
TYT Biyoloji Kalıtım konusundan 10 soruluk süreli test. Başla butonuna bas, soruları çöz; bitirdiğinde netini ve her sorunun çözümünü anında gör. Testin altında konu özetini de bulabilirsin.
- 10 soru
- 12 dakika
- Çözümlü
- Test 1/2
-
Soru 1
Genotipi Aa olan iki bireyin çaprazlanmasından oluşacak bir yavrunun aa genotipli olma olasılığı kaçtır?Çözüm: Aa × Aa çaprazlamasında genotip oranı 1 AA : 2 Aa : 1 aa'dır. aa olasılığı 1/4'tür. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 2
Aşağıdaki genotiplerden hangisi her iki gen bakımından homozigottur?Çözüm: Homozigot bireyde bir gene ait iki alel aynıdır. AAbb'de hem A geni (AA) hem B geni (bb) bakımından aleller aynıdır. Diğer seçeneklerde en az bir gen heterozigottur. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 3
Genotipi AaBb olan ve genleri farklı kromozomlarda bulunan bir birey kaç çeşit gamet oluşturabilir?Çözüm: Gamet çeşidi 2ⁿ formülüyle bulunur; n heterozigot gen sayısıdır. n = 2 olduğundan 2² = 4 çeşit gamet (AB, Ab, aB, ab) oluşur. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 4
Genleri bağımsız kalıtılan AaBbCc genotipli bir birey, aabbcc genotipli bir bireyle çaprazlanıyor.
Oluşacak bir yavrunun aabbcc genotipli olma olasılığı kaçtır?Çözüm: Her gen ayrı düşünülür: Aa × aa → aa olasılığı 1/2, Bb × bb → bb 1/2, Cc × cc → cc 1/2. Çarpım: 1/2 × 1/2 × 1/2 = 1/8. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 5
AB kan gruplu bir anne ile 0 kan gruplu bir babanın çocuklarında görülebilecek kan grupları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?Çözüm: Anne AB, baba 00 genotiplidir. Anneden A ya da B aleli, babadan 0 aleli gelir; çocuklar A0 (A grubu) veya B0 (B grubu) olur. AB ya da 0 kan gruplu çocuk olamaz. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 6
Renk körlüğü X kromozomu üzerindeki çekinik bir alelle kalıtılır. Renk körlüğü bakımından taşıyıcı bir anne ile normal görüşlü bir baba çocuk sahibi olacaktır.
Bu ailenin doğacak bir çocuğunun renk körü bir erkek olma olasılığı kaçtır?Çözüm: Anne XᴿXʳ, baba XᴿY'dir. Çocuğun renk körü erkek (XʳY) olması için anneden Xʳ (1/2) ve babadan Y (1/2) gelmelidir: 1/2 × 1/2 = 1/4. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 7
Bir bitki türünde çiçek rengi bakımından kırmızı ve beyaz aleller arasında eksik baskınlık vardır; heterozigot bireyler pembe çiçeklidir.
İki pembe çiçekli bitkinin çaprazlanmasından oluşan bir bitkinin pembe çiçekli olma olasılığı kaçtır?Çözüm: Pembe × pembe (KB × KB) çaprazlamasında 1 KK (kırmızı) : 2 KB (pembe) : 1 BB (beyaz) oranı oluşur. Pembe olma olasılığı 2/4 = 1/2'dir. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 8
Genleri bağımsız kalıtılan AaBb genotipli iki birey çaprazlanıyor. A ve B alelleri, a ve b alellerine tam baskındır.
Oluşacak bir yavrunun her iki baskın özelliği de gösterme olasılığı kaçtır?Çözüm: Aa × Aa'dan baskın fenotip (A_) olasılığı 3/4, Bb × Bb'den B_ olasılığı 3/4'tür. İkisinin birlikte görülme olasılığı 3/4 × 3/4 = 9/16'dır. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 9
Genleri bağımsız kalıtılan AaBbDd genotipli bir birey ile AaBbdd genotipli bir birey çaprazlanıyor.
Oluşacak bir yavrunun AabbDd genotipli olma olasılığı kaçtır?Çözüm: Aa × Aa → Aa olasılığı 1/2; Bb × Bb → bb olasılığı 1/4; Dd × dd → Dd olasılığı 1/2. Çarpım: 1/2 × 1/4 × 1/2 = 1/16. Bu soruda hata mı var? Bildir -
Soru 10
A kan gruplu ve Rh⁺ bir anne ile B kan gruplu ve Rh⁺ bir babanın ilk çocukları 0 kan gruplu ve Rh⁻'dir. (Rh⁺ aleli R, Rh⁻ aleli r ile gösterilir.)
Bu aile ile ilgili,
I. Annenin genotipi A0Rr'dir.
II. Doğacak bir çocuğun AB kan gruplu ve Rh⁺ olma olasılığı 3/16'dır.
III. Bu ailenin tüm çocukları her iki özellik bakımından heterozigottur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?Çözüm: 0 Rh⁻ çocuk (00rr) her ebeveynden 0 ve r aleli almıştır; anne A0Rr, baba B0Rr'dir (I doğru). AB olasılığı 1/4, Rh⁺ (R_) olasılığı 3/4; birlikte 3/16 (II doğru). İlk çocuk 00rr genotipli yani homozigot olduğundan III yanlıştır. Bu soruda hata mı var? Bildir
Sonucun
Kalıtım Konu Özeti
Kalıtım, özelliklerin ebeveynlerden yavrulara aktarılmasını inceler. Gregor Mendel bezelyelerle yaptığı çalışmalarda özelliklerin "faktörler" yani genlerle aktarıldığını gösterdi. Bir genin farklı biçimlerine alel denir. Aynı alelleri taşıyan birey homozigot (AA, aa), farklı alelleri taşıyan birey heterozigottur (Aa). Genotip bireyin alel yapısı, fenotip ise gözlenen özelliğidir. Tam baskınlıkta heterozigot birey baskın özelliği gösterir; çekinik özellik yalnızca homozigot çekinik bireyde ortaya çıkar. Bağımsız genlerde gamet çeşidi 2ⁿ formülüyle bulunur.
Mendel dışı durumlar da müfredatta yer alır. Eksik baskınlıkta heterozigot birey ara fenotip gösterir; kırmızı ve beyaz çiçekten pembe çiçek oluşması gibi. Eş baskınlıkta iki alel birlikte etkisini gösterir; AB kan grubu buna örnektir. İnsanda ABO kan grupları çok alellidir ve 0 aleli A ile B'ye göre çekiniktir. Rh faktöründe Rh⁺ baskındır. X kromozomuna bağlı çekinik özellikler (renk körlüğü, hemofili) erkeklerde tek alelle ortaya çıktığından erkeklerde daha sık görülür; erkekler bu alelleri annelerinden alır.
TYT'de kalıtım sorularının çoğu olasılık hesabına dayanır. Her geni ayrı bir çaprazlama gibi düşünüp olasılıkları çarpmak en hızlı yoldur: örneğin AaBb × AaBb'de iki baskın özelliği gösterme olasılığı 3/4 × 3/4 = 9/16'dır. Soy ağacı ve kan grubu sorularında çocuğun genotipinden ebeveynlerin genotipini bulman istenir; 0 gruplu çocuk varsa her iki ebeveyn de 0 aleli taşır. X'e bağlı sorularda "erkek çocuğun hasta olma olasılığı" ile "hasta erkek çocuk olma olasılığı" farkına dikkat et.
Bilmen Gerekenler
- Aa × Aa → 1 AA : 2 Aa : 1 aa; fenotipte 3 baskın : 1 çekinik.
- Gamet çeşidi = 2ⁿ (n: heterozigot gen sayısı, genler bağımsız ise).
- Bağımsız genlerde olasılıklar ayrı ayrı hesaplanıp çarpılır.
- Eksik baskınlıkta ara fenotip, eş baskınlıkta iki özellik birlikte görülür (AB kan grubu).
- 0 kan gruplu çocuk varsa ebeveynlerin ikisi de 0 aleli taşır.
- X'e bağlı çekinik özellik erkeğe anneden geçer; babadan oğula aktarılmaz.
- Kontrol çaprazlamasında baskın fenotipli birey homozigot çekinikle çaprazlanır.
Sık Yapılan Hatalar
- "Erkek çocuğun renk körü olma" (1/2) ile "renk körü erkek çocuk olma" (1/4) olasılıklarını karıştırmak.
- Eksik baskınlık ile eş baskınlığı birbirine karıştırmak.
- Fenotip olasılığı sorulan yerde genotip olasılığını hesaplamak.
- Çok genli sorularda her geni ayrı değerlendirmek yerine uzun Punnett tablosu kurup hata yapmak.
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıtım testini nasıl çözmeliyim?
Önce aşağıdaki konu özetini oku, ardından süreyi başlatıp soruları gerçek sınavdaki gibi çöz. Bitirdiğinde yanlış ve boş bıraktığın soruların çözümlerini incele; eksik kaldığın noktaları konu özetinden tekrar et ve testi yeniden çöz.
Kalıtım testi kaç soru ve kaç dakika?
Bu TYT Kalıtım testi 10 sorudan oluşur ve süresi 12 dakikadır. Test bittiğinde netin 4 yanlış 1 doğruyu götürür kuralına göre hesaplanır.